همه چیز در مورد ویروس covid 19

همه چیز در مورد ویروس covid 19

عباس ایراندوست – مهدی نوروزی دانشیار گروه ویروس‌شناسی دانشگاه علوم‌پزشکی تهران و معاون پژوهشی مرکز تحقیقات ویروس‌شناسی بالینی دانشگاه علوم پزشکی تهران و عضو هیئت مدیره انجمن ویروس‌شناسی ایران است. نشریه صنعت آزمایشگاه باتوجه به شیوع ویروس کووید 19 با وی به گفتگو پرداخت، که در ادامه می‌خوانید:
لطفا درباره ویروس کووید ۱۹ توضیح دهید ؟
در ابتدا سعی می‌کنم مطالب تخصصی را بصورت کاملا ساده و قابل درک برای جامعه عمومی و تخصصی در حد توان ارائه دهم. در طول ۵۰ سال اخیر اولین بار است که یک پاندمی کامل داشتیم، این ویروس توانست این پاندمی را ایجاد کند و پاندمی‌ها هم معمولا در دنیا برنامه جهانی مخصوص خود را دارد. مانند آبله یا ویروس‌های دیگر که طی سال‌های گذشته اتفاق افتاد که البته اپیدمی بود و پاندمی نبود، ولی سازمان بهداشت جهانی کار خود را به خوبی انجام داد و بین کشورهای جهان یک عزم جهانی برای ریشه کنی این بیماری‌ها ایجاد کرد و موفق هم شد.
سازمان بهداشت جهانی منشاء پیدایش ویروس کرونا (کووید 19) را از چین مطرح کردند. در همان ابتدا بحث انتقال از حیوان به انسان بود که می‌تواند بیماری مشترک بین انسان و حیوان باشد. در اصل پیش‌بینی می‌شود؛ حیواناتی که ویروس‌های مخصوص خود را دارند و در بدن انسان سلول هدف ندارند وقتی ارتباط و تعامل زیادی برقرار می‌شود – یعنی می‌تواند آن حیوانات آلوده وحشی خورده شود و یا ارتباط نزدیک بین انسان و این حیوانات ایجاد شود- این ویروس می‌تواند خود را با بدن میزبان دیگر وفق دهد و می‌تواند سلول‌های مورد هدف خود را پیدا کند و ارتباط خود را با سلول‌های یک میزبان جدید یعنی انسان برقرار کند و آن میزبان هم آماده شود تا به زنده ماندن ویروس و توزیع آن در جهان و شیوع آن از انسان به انسان کمک کند.
احتمال اینکه ویروس کرونا حمله بیولوژیک باشد، کم است
به احتمال زیاد توسعه این بیماری به صورت طبیعی بوده و پخش این بیماری از طریق طبیعت اتفاق افتاده است. یعنی دستکاری خاصی نبوده و ممکن است بحث بیولوژیک هم نباشد و طبیعت این کار را انجام داده باشد. گزارش‌ها از ووهان حاکی از آن است که بحث انتقال انسان به حیوان و بحث تعامل بوده است. انقدر تعامل انسان با حیوان در این منطقه نزدیک بوده که در برخی مطالعات می‌گویند ممکن است انسان به حیوان داده باشد و از حیوان برگشته باشد و قدرت انتشار آن بالاتر رفته باشد. البته در ویروس‌ها مخصوصا ویروس‌های تنفسی تقریبا این پیش‌بینی‌ها وجود دارد. با خاصیتی که دارد اولا تنوع ژنتیکی زیادی دارد و موتاسیون‌های زیادی انجام می‌دهد، قاعدتا باید تنوع‌های زیادی در همین کووید ۱۹ باشد که الان وضعیت بیماری‌های مختلف را نشان می‌دهد. این ویروس می‌تواند در همان زمان تکثیر و توزیع در بدن با برخی حالت‌های مختلف باقی بماند و رفتارهای خاص خود را نشان دهد. پس منشا ویروس را فعلا با چیزی که ثابت شده مشخصا بین انسان و حیوان می‌دانیم و باقی آن واضح است که وقتی اولین انسان می‌تواند این ویروس را انتقال دهد یعنی ویروس در بدنش تکثیر کند و به عنوان ویروس غریبه نباشد و داخل بدن انسان را خوب بشناسد و همانجا تکثیر کند اولین انتقال کافی است که میزبان‌های بعدی بتوانند انسان‌ها باشند و انسان‌ها بین هم این را توزیع کنند و ویروس هم همین را از جامعه می‌خواهد که هم تعدادش بالا برود و هم تکامل پیدا کند.
چرا این ویروس بیشتر به سمت مجاری تنفسی می‌رود؟
ویروس‌ها همیشه به دنبال سلول مناسب خود می‌گردند که این سلول‌ها باید از جهات مختلف مخصوصا وجود گیرنده سطحی شناخته شده ویروس شرایط لازم را داشته باشد تا در آن خود را تکثیر کنند و در داخل بدن میزبان انتشار پیدا کنند و به بیرون از آن انتقال پیدا کنند. هر ویروس برای خود سلول هدف دارد. اگر ویروسی به دنبال دستگاه گوارش می‌گردد، این ویروس‌های گوارشی می‌شوند و در ادامه بیماری‌های گوارشی و سپس زندگی و تکثیر و توسعه. پس هر ویروسی دنبال سلول مخصوص یا هدف خود می‌گردد بنا بر زندگی و ماده ژنتیکی که خودش دارد و آن نوع دسته‌بندی که در خانواده ویروسی شده است. مثلا ویروسی که دنبال سلول‌های کبدی می‌گردند، وقتی وارد می‌شوند سراغ کبد می‌روند و همانجا تکثیر می‌شوند. وقتی ویروسی دنبال سلول‌های مغزی می‌گردد در مسیر خود وارد مغز می‌شود. توانایی طی مسیر در داخل بدن را دارند. پس هر ویروس داخل بدن میزبان به دنبال سلول هدف و مخصوص توسعه و زندگی خود می‌گردد. در ویروس‌های تنفسی اینها عادت کرده اند که با آن ماده ژنتیکی و ژنوم خود و دستوراتی که روی ژنومشان است به دنبال سلول‌هایی می‌گردند که مثلا از نظر درجه حرارت آن سلول درجه خاص مورد تکثیر خودشان دارد و عادت دارند به سلول‌هایی که خنک‌تر از سلول‌های داخلی هستند بروند. برخی‌ها عادت دارند و داخل تر می‌روند. پس اولین سلول‌هایی که در ویروس‌های تنفسی درگیر می‌شوند سلول‌هایی هستند که در دستگاه تنفسی فوقانی مثل بینی و حلق قرار دارند و این ویروس‌ها در آنها زندگی می‌کنند و تکثیر می‌شوند. یک سری جلوتر می‌روند و به ریه می‌رسند. اینها عادت به این سلول‌ها دارند ولی مثلا اگر ویروسی که کارش ایجاد بیماری هپاتیت است آنجا تکثیر پیدا نمی‌‌کند باید به سلول خود برسد؛ یعنی سلول‌های کبد.
چرا برخی ویروس‌ها در چند بخش از اعضای بدن می‌تواند تاثیرگذار باشد؟
این به توانایی‌های ویروس در تطبیق خود با سلول‌های دستگاه‌های مختلف بدن برای تکثیر مربوط است. الان می‌گوییم چرا کووید ۱۹ در نواحی گوارشی، قلب، بویایی و چشایی هم مشکل و عوارض ایجاد می‌کند. ویروس‌ها برخی اوقات توانایی این را دارند که در چند دستگاه یا چند نوع سلول مشکل ایجاد کنند. این به هوشمندی و قدرت آن بستگی دارد که خود را با برخی سلول‌ها وفق دهد. ویروس این هوشمندی را دارد تا داروهایی که میزبان‌های آن استفاده می‌کنند و این دارو می‌تواند محیط را برای تکثیر و زندگی خودش نا امن کند، به سرعت به بخش دیگر مثل دستگاه گوارشی برود و خودش را با شرایط جدید وفق دهد، در حالیکه برخی ویروس‌های دیگر این قابلیت را ندارند و در همانجا که تکثیر پیدا می‌کنند در همانجا هم می‌توانند بیماری ایجاد کنند و البته در همان ناحیه هم می توان آنها را محدود و از بین برد.
آیا داروهای بیماری‌های دیگر می‌تواند بر کرونا ویروس تاثیر بگذارد؟
بله – داروها به چند دسته تقسیم می‌شوند. برخی داروها روی خود ویروس اثر دارند و روی چرخه تکثیر ویروس و یا یک بخش از ویروس اثر می‌گذارند. ولی برخی داروها در محیط ویروس می‌توانند ایجاد اشکال کنند. مثلا برخی داروها محیط زندگی ویروس را نا امن می‌کنند ولی بطور مستقیم روی ویروس تاثیر ندارند. پس اگر دارویی که روی یک عامل بیماری‌زای دیگر مثل مالاریا مؤثر است را برای این بیماری استفاده می‌کنند برای اینکه حتما به نوعی بر زندگی این ویروس می تواند تأثیر بگذارد و همچنین در ایدز نیز به همین صورت است.
باتوجه به پژوهش‌های آزمایشگاه‌های داخلی و خارجی، واکسن کووید 19 تولید نشده است ؟
در حال حاضر واکسن‌هایی تولید یا تست شده و یا روی آن آزمایش می‌شود ولی واکسن قطعی قابل ارائه به دنیا اعلام نشده تا بگویند این واکسن برای این ویروس است. البته همه می‌دانیم که زمان تست واکسن خیلی طولانی است و کار کردن روی واکسن حداقل شش ماه تا یک سال زمان می‌برد و وقتی هم این واکسن کشف شود، وضعیت ویروس ملایم‌تر شده یا بدن انسان‌ها در برابر آن مقاوم‌تر شده اند و پادتن آن را ساخته اند به هر حال برخی داروها تقویت‌کننده سیستم‌های ایمنی هم به کمک آمدند.
آینده این ویروس را چطور می‌بینید؟ مشخص هست که تا چه زمانی وجود دارد؟‌ باتوجه به اینکه برخی می‌گویند ادامه دارد و وقتی به پاییز برسیم شرایط بدتر می‌شود.
بله – اگر بخواهیم درست بگوییم فقط به خاطر استنباط‌های علمی که از سایر ویروس‌های این خانواده مانند سارس و مرس داریم، ولی این ویروس با کارهایی که انجام می‌دهد و رفتاری که دارد تقریبا ۵۰ درصد نظریات را رد می‌کند. مثلا گفتند گرما که بیاید این ویروس از بین می‌رود، ولی ما در همان آغاز شیوع ویروس گفتیم گرما احتمالا تاثیر ندارد. این ویروس هر لحظه قابلیت تغییر دارد، این تغییر لحظه‌ای در زمان‌های کوتاه را همانطور که می‌دانید در سلول‌های انسان خیلی سال طول می‌کشد تا یک تغییر ایجاد شو،. شاید ۵۰-۱۰۰ سال طول بکشد. چون خیلی قدرت ترمیم در سلول‌های پیشرفته مانند سلول‌های انسان بالاست، اجازه نمی‌‌دهد تغییری و یا جهشی رخ دهد. ولی در این ویروس این کار بسیار سریع می‌شود. این‌ها همه استنباط علمی است. احتمالا دوباره می‌آید و با آنفلوآنزا همراه می‌شود و شرایط در پاییز سخت می‌شود.
نقش ما در شیوع این بیماری چیست ؟
دستور کلی این است که انسان‌ها سبک زندگی خود را تغییر دهند و عادت‌هایی از قبل مانند تعامل نزدیک بین انسان و حیوان همچنین ارتباطات غیر بهداشتی بین انسان‌ها بایدکم شود. مثلا بهداشت فردی و شستشوی دست‌ها بهتر و استاندارد‌تر شود. چون مسئله انتقال از دست خیلی مطرح است و حتی آمار بالایی از طریق انتقال از دست و یا سطوح آلوده تا حتی هوا مطرح است و بلاخره همان قطع زنجیره انتقال یعنی هر عاملی که باعث برقراری زنجیره انتقال می شود مثل فواصل نزدیک بین انسان‌ها و ترشحات تنفسی و … باید رعایت شود.
کرونا ویروس در هوا معلق می‌ماند؟
زمانی که مطرح شد کرونا ویروس در هوا وجود دارد، بحث ماندگاری ویروس در سطوح مختلف و هوا مطرح و کار شد. ویروس‌ها بدون سلول زنده نمی‌‌توانند در محیط قرار بگیرند. ویروس‌ها به محض اینکه از سلول‌ها بیرون بیایند نمی‌‌توانند زندگی کنند و تا زمانی که درون یک سلول وجود دارند، زنده اند. زمانی که این سلول می‌خواهد از طریق قطرات تنفسی از بدن بیرون بیاید، تا زمانی که این سلول‌ها در هوا با رطوبت، گرما و هر عامل از بین برنده و یا نگهدارنده اش زنده بماند آن ویروس هم زنده خواهد ماند. ولی بر اساس وزن ریز قطره ها و جاذبه زمین این قطرات کوچک یا ریزقطرات روی زمین می‌افتد، پس بیشترین مشکل آلودگی روی سطوح و زمین است.
سخن پایانی؛
اولین مرکزی که تشخیص داد ویروس کرونا در ایران وجود دارد، آزمایشگاه ویروس‌شناسی دانشکده بهداشت بود. اولین مسئله این بود که اولا مرکز محل تشخیص زیاد شود، چون تشخیص زودرس خیلی مهم بود و این که افراد تشخیص داده شده، تحت درمان قرار بگیرند و از جامعه جدا شوند که از انتشار سریع آن جلوگیری شود. اگر آزمایشگاه‌ها نبودند افراد ناقل آمار شیوع را بالا برده و مرگ و میر و ابتلای ما چندین برابر می‌شد. این آزمایشگاه‌های ویروس‌شناسی به منظور تشخیص این ویروس که توسط ویروس‌شناسان کشور تشکیل شد و با قدرت و جان دل کار کردند و شبانه روز در آن تلاش کردند و در محیط خطرناک که مستقیما با ویروس سر و کار داشتند. حتی برخی از این افراد آلوده شدند ولی خدا را شکر همه بهبود پیدا کردند. این نشان می‌دهد که سال‌ها تلاش کشور برای تربیت و تعلیم متخصصین رشته ویروس‌شناسی با این سطح از اهمیت چقدر درست و بجا بود و تشکیل و فعالیت‌های انجمن ویروس شناسی ایران در 20 سال گذشته و هماهنگی و آماده‌سازی فارغ التحصیلان این رشته با سرعت برای برپایی آزمایشگاه‌های تشخیصی این ویروس با توان علمی آنان به یاری خدا و تا حد توان نسبت به کشور ایران انجام وظیفه گردید و در حال حاضر نیز متخصصین و محققین در این رشته در آزمایشگاه‌های تحقیقاتی خود از جنبه‌های مختلف برای تشخیص، درمان و پیشگیری از این ویروس و ویروس‌های احتمالی در آینده در تلاش هستند.